Raci Şaşmaz Alevi mi? İnternetteki En Büyük “Soy Ağacı + Mezhep Dedektifliği” Operasyonu
Şu internet alemi gerçekten ilginç yer. Bir insanın hangi diziyi yazdığını öğrenmek için arama yapıyorsun, beş dakika sonra kendini “Acaba büyükbabası hangi tarikata mensuptu, annesinin memleketi neresiydi, bu bilgi mezhebi hakkında ne söylüyor?” diye düşünürken buluyorsun. Bir noktadan sonra insan ister istemez kendisini CSI İstanbul ekibinde hissediyor. Bir tek büyüteç eksik.
Raci Şaşmaz hakkında “Alevi mi?” sorusu da tam olarak böyle bir merakın ürünü. Üstelik konu, Raci Şaşmaz gibi kamuoyunda özellikle Kurtlar Vadisi ile tanınan bir isim söz konusu olduğunda daha da ilgi çekiyor.
Fakat burada önemli bir ayrım var: Bir kişinin doğduğu şehir, ailesinin geçmişi, etnik kökeni veya çevresindeki insanların dini kimliği, o kişinin kendi mezhep veya inanç kimliğini otomatik olarak göstermiyor.
Benim ulaşabildiğim güvenilir ve kamuya açık kaynaklarda Raci Şaşmaz'ın kendisinin “Ben Aleviyim” şeklinde doğrulanabilir bir açıklaması bulunmuyor. Dolayısıyla “Raci Şaşmaz Alevi'dir” demek için sağlam bir dayanak yok. Aynı şekilde, sırf ailesi veya geçmişi üzerinden kesin bir mezhep sonucu çıkarmak da doğru olmaz.
Peki Raci Şaşmaz Hakkında Kesin Olarak Neleri Biliyoruz?
Raci Şaşmaz'ın tam adı Tayyar Raci Şaşmaz. 30 Ekim 1973'te Elazığ'da doğduğu ve Marmara Üniversitesi Radyo, Televizyon ve Sinema eğitimi aldığı çeşitli biyografik kaynaklarda ortak biçimde aktarılıyor. Senarist, yapımcı ve yönetmen olarak özellikle Deli Yürek, Kurtlar Vadisi, Muro, Kurtlar Vadisi Irak, Kurtlar Vadisi Gladio, Kurtlar Vadisi Filistin ve Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz gibi projelerle tanınıyor. Biyografya+1
Kısacası, mesleki geçmişi konusunda kaynaklarda ciddi bir ortaklık var.
Ama mezhep meselesine geldiğimizde tablo değişiyor.
İşte internetin klasik hatası burada başlıyor:
“Şu aileden geliyor → o halde kesin şudur.”
Hayır.
Bu denklem matematikte bile her zaman çalışmazken insan kimliğinde hiç çalışmaz.
Zaza Kökenli Olmak Alevi Olmak Anlamına Gelir mi?
İnternette Raci Şaşmaz'ın Zaza kökenli olduğuna ilişkin bilgiler de bulunuyor. Haberler+1
Fakat burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta şu: Etnik kimlik ile mezhep veya inanç kimliği aynı şey değildir.
Bir insan Zaza olabilir ama Alevi olmayabilir.
Bir insan Kürt olabilir ve Sünni olabilir.
Bir insan Türk olabilir ve Alevi olabilir.
Bir insan Arap olabilir ve farklı bir inanç geleneğine mensup olabilir.
Hatta aynı aile içerisinde bile insanların dini ve mezhepsel kimlikleri birbirinden farklı olabilir.
Dolayısıyla “Elazığlı + Zaza = Alevi” şeklinde bir formül kurmak, oldukça kaba bir genelleme olur.
İşin komik tarafı şu: İnternette bazen insanların mezhebini öğrenmek için neredeyse nüfus müdürlüğünden daha fazla araştırma yapılıyor. “Dedesi kimdi, amcası kimdi, hangi şehirde doğdu?” derken insanın kendisine sormak akla en son geliyor.
Ailenin Dini Geçmişi Raci Şaşmaz'ın Mezhebini Gösterir mi?
Şaşmaz ailesinin dini geçmişi hakkında internette çeşitli bilgiler mevcut. Bazı kaynaklar Raci Şaşmaz'ın babası Abdulkadir Şaşmaz'ı ve dedesi Tayyar Şaşmaz'ı Kadiri tasavvuf geleneğiyle ilişkilendiriyor. Ancak bu bilgilerin bir bölümü ikincil kaynaklardan geliyor ve ayrıntılar konusunda kaynaklar arasında farklılıklar bulunuyor. Malatya Sonsöz Gazetesi+1
Burada iki ayrı konuyu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Birincisi: Ailenin dini veya tasavvufi geçmişi.
İkincisi: Raci Şaşmaz'ın kişisel mezhep kimliği.
Bunlar aynı şey değildir.
Bir ailede belli bir dini gelenek bulunması, o ailenin her bireyinin aynı şekilde yaşadığı veya kendisini aynı kimlikle tanımladığı anlamına gelmez.
Üstelik kişi kendi inancını açıkça ifade etmediyse dışarıdan kesin hüküm vermek daha da problemli hale gelir.
“Ama Babası Şöyleymiş” Diyenlere Küçük Bir Mantık Molası
Forumlarda bu tür tartışmaların değişmez bir karakteri vardır:
- “Ama babası şöyle.”
- “Dedesi de böyleymiş.”
- “Memleketi de orası.”
- “E o zaman belli.”
Tam burada küçük bir mola.
Bir kişinin babasının siyasi görüşü onun siyasi görüşünü otomatik olarak belirlemez.
Annesinin mesleği onun mesleğini belirlemez.
Kardeşinin tuttuğu takım onun takımını belirlemez.
Ailesinin dini geçmişi de onun mezhebini kesin olarak belirlemez.
Hatta aynı evde büyüyen iki kardeş bile hayatın ilerleyen dönemlerinde birbirinden tamamen farklı düşüncelere sahip olabilir.
İnsan biraz da kendi hikâyesidir.
Bu yüzden Raci Şaşmaz'ın ailesi hakkında bilinen bilgiler, onun kişisel Alevilik/Sünnilik kimliği için tek başına yeterli kanıt değildir.
Peki Neden Bu Kadar Çok İnsan “Alevi mi?” Diye Merak Ediyor?
Bence sorunun altında sadece magazin merakı yok.
Türkiye'de insanların memleketi, ailesi, mezhebi, etnik kökeni ve siyasi görüşü birbirine bağlanarak okunmaya çok alışılmış durumda.
Özellikle televizyon dünyasında bu daha belirgin.
Bir senaristin yazdığı dizinin karakterleri üzerinden senaristin kişisel dünya görüşünü çözmeye çalışıyoruz.
Bu biraz “Sherlock Holmes senaryo masasını devraldı” durumu.
Raci Şaşmaz'ın Kurtlar Vadisi gibi politik, devlet, mafya, güvenlik ve toplum ilişkilerini işleyen bir yapımın arkasındaki önemli isimlerden olması da doğal olarak insanların onun kişisel görüşlerine yönelik merakını artırdı. Biyografik kaynaklar onun senaryo ve yapım tarafındaki rolünü açıkça ortaya koyuyor. Biyografya+1
Ama yazdığı karakter başka, kendisi başka.
Şu internet alemi gerçekten ilginç yer. Bir insanın hangi diziyi yazdığını öğrenmek için arama yapıyorsun, beş dakika sonra kendini “Acaba büyükbabası hangi tarikata mensuptu, annesinin memleketi neresiydi, bu bilgi mezhebi hakkında ne söylüyor?” diye düşünürken buluyorsun. Bir noktadan sonra insan ister istemez kendisini CSI İstanbul ekibinde hissediyor. Bir tek büyüteç eksik.
Raci Şaşmaz hakkında “Alevi mi?” sorusu da tam olarak böyle bir merakın ürünü. Üstelik konu, Raci Şaşmaz gibi kamuoyunda özellikle Kurtlar Vadisi ile tanınan bir isim söz konusu olduğunda daha da ilgi çekiyor.
Fakat burada önemli bir ayrım var: Bir kişinin doğduğu şehir, ailesinin geçmişi, etnik kökeni veya çevresindeki insanların dini kimliği, o kişinin kendi mezhep veya inanç kimliğini otomatik olarak göstermiyor.
Benim ulaşabildiğim güvenilir ve kamuya açık kaynaklarda Raci Şaşmaz'ın kendisinin “Ben Aleviyim” şeklinde doğrulanabilir bir açıklaması bulunmuyor. Dolayısıyla “Raci Şaşmaz Alevi'dir” demek için sağlam bir dayanak yok. Aynı şekilde, sırf ailesi veya geçmişi üzerinden kesin bir mezhep sonucu çıkarmak da doğru olmaz.
Peki Raci Şaşmaz Hakkında Kesin Olarak Neleri Biliyoruz?
Raci Şaşmaz'ın tam adı Tayyar Raci Şaşmaz. 30 Ekim 1973'te Elazığ'da doğduğu ve Marmara Üniversitesi Radyo, Televizyon ve Sinema eğitimi aldığı çeşitli biyografik kaynaklarda ortak biçimde aktarılıyor. Senarist, yapımcı ve yönetmen olarak özellikle Deli Yürek, Kurtlar Vadisi, Muro, Kurtlar Vadisi Irak, Kurtlar Vadisi Gladio, Kurtlar Vadisi Filistin ve Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz gibi projelerle tanınıyor. Biyografya+1
Kısacası, mesleki geçmişi konusunda kaynaklarda ciddi bir ortaklık var.
Ama mezhep meselesine geldiğimizde tablo değişiyor.
İşte internetin klasik hatası burada başlıyor:
“Şu aileden geliyor → o halde kesin şudur.”
Hayır.
Bu denklem matematikte bile her zaman çalışmazken insan kimliğinde hiç çalışmaz.
Zaza Kökenli Olmak Alevi Olmak Anlamına Gelir mi?
İnternette Raci Şaşmaz'ın Zaza kökenli olduğuna ilişkin bilgiler de bulunuyor. Haberler+1
Fakat burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta şu: Etnik kimlik ile mezhep veya inanç kimliği aynı şey değildir.
Bir insan Zaza olabilir ama Alevi olmayabilir.
Bir insan Kürt olabilir ve Sünni olabilir.
Bir insan Türk olabilir ve Alevi olabilir.
Bir insan Arap olabilir ve farklı bir inanç geleneğine mensup olabilir.
Hatta aynı aile içerisinde bile insanların dini ve mezhepsel kimlikleri birbirinden farklı olabilir.
Dolayısıyla “Elazığlı + Zaza = Alevi” şeklinde bir formül kurmak, oldukça kaba bir genelleme olur.
İşin komik tarafı şu: İnternette bazen insanların mezhebini öğrenmek için neredeyse nüfus müdürlüğünden daha fazla araştırma yapılıyor. “Dedesi kimdi, amcası kimdi, hangi şehirde doğdu?” derken insanın kendisine sormak akla en son geliyor.
Ailenin Dini Geçmişi Raci Şaşmaz'ın Mezhebini Gösterir mi?
Şaşmaz ailesinin dini geçmişi hakkında internette çeşitli bilgiler mevcut. Bazı kaynaklar Raci Şaşmaz'ın babası Abdulkadir Şaşmaz'ı ve dedesi Tayyar Şaşmaz'ı Kadiri tasavvuf geleneğiyle ilişkilendiriyor. Ancak bu bilgilerin bir bölümü ikincil kaynaklardan geliyor ve ayrıntılar konusunda kaynaklar arasında farklılıklar bulunuyor. Malatya Sonsöz Gazetesi+1
Burada iki ayrı konuyu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Birincisi: Ailenin dini veya tasavvufi geçmişi.
İkincisi: Raci Şaşmaz'ın kişisel mezhep kimliği.
Bunlar aynı şey değildir.
Bir ailede belli bir dini gelenek bulunması, o ailenin her bireyinin aynı şekilde yaşadığı veya kendisini aynı kimlikle tanımladığı anlamına gelmez.
Üstelik kişi kendi inancını açıkça ifade etmediyse dışarıdan kesin hüküm vermek daha da problemli hale gelir.
“Ama Babası Şöyleymiş” Diyenlere Küçük Bir Mantık Molası
Forumlarda bu tür tartışmaların değişmez bir karakteri vardır:
- “Ama babası şöyle.”
- “Dedesi de böyleymiş.”
- “Memleketi de orası.”
- “E o zaman belli.”
Tam burada küçük bir mola.
Bir kişinin babasının siyasi görüşü onun siyasi görüşünü otomatik olarak belirlemez.
Annesinin mesleği onun mesleğini belirlemez.
Kardeşinin tuttuğu takım onun takımını belirlemez.
Ailesinin dini geçmişi de onun mezhebini kesin olarak belirlemez.
Hatta aynı evde büyüyen iki kardeş bile hayatın ilerleyen dönemlerinde birbirinden tamamen farklı düşüncelere sahip olabilir.
İnsan biraz da kendi hikâyesidir.
Bu yüzden Raci Şaşmaz'ın ailesi hakkında bilinen bilgiler, onun kişisel Alevilik/Sünnilik kimliği için tek başına yeterli kanıt değildir.
Peki Neden Bu Kadar Çok İnsan “Alevi mi?” Diye Merak Ediyor?
Bence sorunun altında sadece magazin merakı yok.
Türkiye'de insanların memleketi, ailesi, mezhebi, etnik kökeni ve siyasi görüşü birbirine bağlanarak okunmaya çok alışılmış durumda.
Özellikle televizyon dünyasında bu daha belirgin.
Bir senaristin yazdığı dizinin karakterleri üzerinden senaristin kişisel dünya görüşünü çözmeye çalışıyoruz.
Bu biraz “Sherlock Holmes senaryo masasını devraldı” durumu.
Raci Şaşmaz'ın Kurtlar Vadisi gibi politik, devlet, mafya, güvenlik ve toplum ilişkilerini işleyen bir yapımın arkasındaki önemli isimlerden olması da doğal olarak insanların onun kişisel görüşlerine yönelik merakını artırdı. Biyografik kaynaklar onun senaryo ve yapım tarafındaki rolünü açıkça ortaya koyuyor. Biyografya+1
Ama yazdığı karakter başka, kendisi başka.